Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Oosterhout werd bevrijd. Oosterhouter Jan Jolie (70) deed 30 jaar lang onderzoek naar de vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog boven West-Brabant vochten of neerstortten. Dankzij zijn speurwerk kon de vermiste boordschutter John Bromley in 2022 worden begraven. De kroon op zijn werk was tevens finale. “Het boek is nu gesloten.”

Als kind was Jolie al gek van vliegtuigen. Toen ging het om modelvliegtuigen en radiografisch bestuurbare modellen. Later vloog hij zelf in een zweefvliegtuig. “Een geweldige ervaring.” Gedurende al die jaren heeft Jolie een schat aan kennis opgebouwd. In 1994 vroeg erfgoedfotograaf Cor Huijben hem om hulp. Het ging om een foto van een op 13 mei 1940 bij Oosteind neergestort vliegtuig waarbij mensen poseerden. Die waren Huijben wel bekend. Maar dat vliegtuig? Jolie kon hem vertellen dat het een Brits jachtvliegtuig betrof, een Defiant. Hij werd nieuwsgierig naar het verhaal achter de foto. Daarmee is het balletje gaan rollen.

Fatale patrouillevlucht

Sinds 1996 woont Jolie met zijn gezin in Oosterhout en voordat hij met pensioen ging, werkte hij als conciërge. Het gedegen onderzoek naar de neergestorte Britse vliegtuigen resulteerde in een boek over de Tweede Pinksterdag 1940: ´Luchtgevechten boven West-Brabant en de Biesbosch´. Twee dagen erna capituleerde Nederland. Het boek uit 2000 gaat over de patrouillevlucht die zes Defiants op die 13e mei 1940 maakten. Aangevallen door Duitse Messcherschmitts kon maar één vliegtuig ontkomen. De vijf andere crashten hier in de buurt, waaronder het toestel in Oosteind.

Jolie had de smaak te pakken. Met Cees Joosen schreef hij daarna nog een lijvig boek over 12 vliegtuigcrashes in Oosterhout. Dat werd in 2019 gepubliceerd. Tijdens het tien jaar durend onderzoek sprak Jolie met vele deskundigen en getuigen uit binnen- en buitenland en spitte hij meters archief uit. Dankzij hem kon de Britse Liz Lynes bloemen leggen op het graf van haar vader die in 1942 neerstortte, één maand voor haar geboorte. Wat vindt Jolie het meest bijzondere verhaal? Zonder aarzelen antwoordt hij: “Dat is toch wel John Bromley.”

Vriend

Deze 24-jarige Britse boordschutter van de 5e Defiant was sinds 13 mei 1940 vermist. Pas in 1994 werd in de Biesbosch het neergestorte jachtvliegtuig gevonden met daarin vermoedelijk zijn resten. Jolie was zeker dat het Bromley betrof, maar veel bewijs was meegenomen door souvenirjagers. “Ik wilde die Britse schutter een graf geven,” zegt hij. Vastberaden dook hij in archieven, sprak getuigen en ging op zoek naar nabestaanden in Liverpool. Helaas waren die er niet meer. Maar door alle boven water gekomen feiten stemde het Britse Ministerie van Defensie uiteindelijk toe met de identificatie. Bromley werd op 28 september 2022 begraven op de militaire begraafplaats Jonkerbos in Nijmegen. Jan Jolie zijn vrouw Els waren bij de plechtigheid. ‘Rest in peace my friend’ stond er op het lint van hun boeket.

Ooit hingen de WOII-memorabilia in de woonkamer van de familie Jolie. Tot opluchting van zijn vrouw zijn die nu verhuisd naar de studeerkamer. Een groot deel van het archief ging naar de Heemkring Molenheid in Rijen. Nu John Bromley zijn laatste rustplaats heeft gekregen, is dit boek ook voor Jan Jolie gesloten. Al is niet helemaal uit te sluiten dat hij in dit herdenkingsjaar weer een pagina daaruit openslaat.

CC