Het begint vaak onschuldig. Een klein object dat je bewaart omdat het je aan iets herinnert. Voor je het weet, ligt er een la vol. En nog één. Waar komt die verzameldrang toch vandaan?

Je kunt het zo gek niet bedenken of iemand spaart het: sigarenbandjes, boeken, platen, parfumflesjes, postzegels, kerststallen of suikerzakjes. Oude concertkaartjes, sleutelhangers of buttons verdwijnen niet zomaar in de prullenbak. Ze blijven liggen, omdat ze ons iets vertellen. Over wie we zijn, waar we zijn geweest, wat we belangrijk vonden. Soms lijkt verzamelen een doel op zich te worden, maar meestal is het een stille vorm van herinneren.

Tussen al die mogelijke verzamelingen neemt het speldje een bijzondere plaats in. Klein van formaat, maar groot in betekenis. Al meer dan 65 jaar groeide er een collectie die bestaat uit spelden, penningen, medailles, buttons en pins. Ze komen van bedrijven, verenigingen en organisaties die hun naam en identiteit vastlegden in een logo van metaal of hard plastic. Elk speldje is zorgvuldig ontworpen om gezien te worden – op een revers, een uniform of een jas.

Door de jaren heen hadden speldjes uiteenlopende functies. Ze beloonden prestaties, markeerden jubilea en herdachten bijzondere gebeurtenissen. Ze gaven bevoegdheden aan, maakten duidelijk wie welke functie bekleedde of waar iemand bij hoorde. Sportinsignes, politieke pins, maatschappelijke symbolen: ze droegen allemaal een boodschap. En soms was het doel eenvoudiger – reclame maken, herkenning creëren, aanwezig zijn. Je kreeg ze zelfs bij de dagelijkse boodschappen cadeau!

Wie goed kijkt, merkt dat elk speldje om een verhaal vraagt. Alleen bij namen van grote bedrijven is uitleg vaak overbodig; die logo’s zijn diep in het collectieve geheugen verankerd. Toch schuilt ook daar een rijke geschiedenis achter. De wereld van de industrie en de auto’s laat zien hoe snel tijden veranderen. Veel bedrijven en merken bestaan allang niet meer. Soms is een klein speldje het enige tastbare bewijs dat ze ooit deel uitmaakten van het dagelijks leven.

Ook de sport leeft voort in metaal. Lokale verenigingen herkennen hun eigen geschiedenis in clubspelden die herinneren aan kampioenschappen, jubilea of fusies. Hetzelfde geldt voor verenigingen, die nauw verbonden zijn met feestdagen, optochten en het koningshuis. Wat ooit werd gedragen tijdens een viering, ligt nu veilig opgeborgen als stille getuige van saamhorigheid.

De betekenis van een speldje verschilt van generatie tot generatie. Waar ouderen er concrete herinneringen bij hebben – aan werk, feesten of verenigingsleven – kijken jongeren er vaak met verwondering naar. Zij vullen de leegtes op met verbeelding en nieuwe interpretaties. Zo blijft de collectie in beweging, niet alleen door de objecten zelf, maar door de verhalen die eraan worden gegeven.

Verzamelen is daarmee meer dan bewaren alleen. Het is vastleggen wat anders zou verdwijnen. In dat opzicht is elk speldje, hoe klein ook, een stukje geschiedenis dat blijft spreken.

Deze unieke verzameling, collectie van Hans Winkelman van ongeveer 2000 verschillende speldjes is nu te bewonderen in het Brabants Museum Oud Oosterhout — een uitnodiging om te kijken, te herkennen en nieuwe verhalen te ontdekken.